Test ve Ölçü Aleti Çeşitleri

Ölçü aletlerinde belirleyici olan tek şey vardır: aletin verdiği sayının ne kadar güvenilir olduğu. Bunu iki değer birlikte anlatır — hassasiyet, aletin okuyabildiği en küçük adımdır; doğruluk ise okunan değerin gerçek değerden ne kadar sapabileceğini gösterir. Yüksek hassasiyetli bir alet mutlaka doğru değildir. Kataloğumuzda multimetreler, pensampermetreler, kumpaslar, mikrometreler, komparatör saatleri, mastarlar, lazer ölçüm cihazları, su terazileri, gönyeler, cetveller ve şerit metreler bulunuyor.

Elektriksel ölçüm: multimetre ve pensampermetre

Multimetre, devreye seri veya paralel bağlanarak gerilim, akım ve direnç ölçer. Pensampermetre ise akımı iletkenin çevresindeki manyetik alandan okur; devreyi açmadan ölçüm yapabilmesi onu saha işlerinde vazgeçilmez kılar. İkisi birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır.

Bu aletlerde en çok atlanan ölçüt güvenlik kategorisidir. Kategori, aletin hangi noktada oluşabilecek ani gerilim yükselmesine dayanacağını belirtir ve şebekeye yaklaştıkça yükselir: prizde ölçüm yapan bir alet ile ana panoda ölçüm yapan bir alet aynı sınıfta olamaz. Kategorisi düşük bir aleti daha yüksek riskli bir noktada kullanmak, aletin içinde ark oluşmasına yol açabilir. Alet seçerken ölçüm aralığı kadar bu sınıfa da bakmak gerekir.

İkinci ayrıntı, alternatif akım ölçümünün nasıl yapıldığıdır. Basit aletler dalga biçiminin düzgün olduğunu varsayarak hesap yapar; sürücü, invertör ve elektronik yüklerin bulunduğu tesisatlarda dalga biçimi bozuk olur ve bu aletler yanlış okur. Gerçek etkin değer ölçen aletler bu koşulda doğru sonuç verir.

Boyut ölçümü: kumpas, mikrometre, komparatör

Komparatör saati mutlak ölçü vermez; bir referansa göre farkı gösterir. Bu yüzden mil salgısı, yüzey düzlemselliği ve tekrarlanabilirlik kontrollerinde kullanılır. Mikrometre ise dar bir aralıkta çalışır; her ölçü aralığı için ayrı bir alet gerekir.

Ölçüm hatasının üç yaygın sebebi

Birincisi sıcaklıktır. Metal parçalar ısındıkça genleşir ve hassas ölçümlerde bu genleşme okunan değeri değiştirir. Elde uzun süre tutulan bir parça, el sıcaklığıyla bile ölçülebilir miktarda büyür; hassas ölçümde parçanın ortam sıcaklığına gelmesi beklenir.

İkincisi ölçüm kuvvetidir. Kumpası veya mikrometreyi fazla sıkmak, hem parçayı hem aletin çenelerini esnetir. Mikrometrelerde bulunan cırcırlı düğme tam da bunun içindir: belirli bir kuvvete ulaşınca boşa döner ve her ölçümde aynı kuvveti uygular.

Üçüncüsü sıfır ayarıdır. Kumpas kapatıldığında sıfır göstermiyorsa tüm ölçümler kaymış demektir. Dijital aletlerde sıfırlama her ölçüm serisinden önce yapılmalı, mekanik aletlerde ise çenelerin arasında ışık geçmediği kontrol edilmelidir.

Lazer ölçüm ve su terazileri

Lazer metre, mesafeyi ışığın gidiş dönüş süresinden hesaplar ve tek kişiyle uzun mesafe ölçmeyi mümkün kılar. Doğruluğu genellikle milimetre mertebesindedir ama iki koşula bağlıdır: hedef yüzeyin ışığı geri yansıtması ve cihazın ölçüm başlangıç noktasının doğru seçilmesi. Parlak ve saydam yüzeylerde ölçüm sapar; bu durumda hedef plakası kullanılır.

Su terazilerinde hassasiyet, metre başına düşen sapma olarak verilir. Kısa boy bir su terazisi uzun bir yüzeyin eğimini güvenilir biçimde ölçemez; yüzeyin uzunluğuna yakın boyda alet kullanmak gerekir. Terazinin doğruluğu basit bir yöntemle kontrol edilir: alet bir yüzeye konur, okuma alınır, sonra alet yatayda yüz seksen derece çevrilerek aynı yere konur. İki okuma aynı değilse alet ayarsızdır.

Sıkça sorulan sorular

Multimetre ile pensampermetre arasındaki fark nedir?

Multimetre akımı ölçmek için devreye seri bağlanır, yani devrenin açılması gerekir. Pensampermetre akımı iletkenin çevresindeki manyetik alandan okur ve devreyi açmadan ölçüm yapar. Gerilim ve direnç ölçümünde ikisi de kullanılabilir.

Ölçü aletinde güvenlik kategorisi neden önemli?

Kategori, aletin hangi noktada oluşabilecek ani gerilim yükselmesine dayanacağını belirtir ve şebekeye yaklaştıkça yükselir. Prizde ölçüm için üretilmiş bir aleti ana panoda kullanmak, aletin içinde ark oluşmasına yol açabilir.

Gerçek etkin değer ölçümü ne işe yarar?

Sürücü, invertör ve elektronik yüklerin bulunduğu tesisatlarda alternatif akımın dalga biçimi bozulur. Basit aletler dalga biçimini düzgün varsayarak hesap yapar ve yanlış okur. Gerçek etkin değer ölçen aletler bu koşulda doğru sonuç verir.

Kumpasım yanlış ölçüyor, ne yapmalıyım?

Önce sıfır ayarını kontrol edin: çeneler kapalıyken alet sıfır göstermeli, mekanik modellerde çeneler arasından ışık geçmemelidir. Ayrıca ölçüm kuvvetini abartmamak ve parçanın ortam sıcaklığına gelmesini beklemek gerekir.

Su terazimin doğru olduğunu nasıl anlarım?

Aleti bir yüzeye koyup okuma alın, sonra yatayda yüz seksen derece çevirip aynı yere koyun. İki okuma aynı değilse alet ayarsızdır. Ayrıca su terazisinin boyu, ölçülen yüzeyin uzunluğuna yakın olmalıdır.

Lazer metre neden bazı yüzeylerde yanlış ölçüyor?

Ölçüm, ışığın hedeften geri yansımasına dayanır. Parlak, saydam veya çok koyu yüzeyler ışığı yeterince geri döndürmez ve okuma sapar. Bu durumda hedef plakası kullanılır. Ayrıca cihazın ölçüm başlangıç noktasının doğru seçilmesi gerekir.